Najprostszym materiałem jest krew pełna czyli do badań użyte jest to, co bezpośrednio wypływa z naszych żył  do próbówek. Krew jest płynną tkanką, która ma fundamentalne znaczenie dla naszego życia. We krwi krążą elementy morfotyczne znajdujące się na obwodzie, czyli  w naszych żyłach i tętnicach min. erytrocyty (krwinki czerwone), leukocyty (krwinki białe) oraz trombocyty (płytki krwi). Krew pełną wykorzystuje się między innymi do wykonania morfologii i manualnego rozmazu krwi

Osocze jest składową krwi, stanowi ok.55,0%  jej objętości. Ok 90% osocza to woda, pozostałe 10% stanowią  min: białka (albuminy, globuliny, fibrynogen), cukry, enzymy, hormony, witaminy czy jony. Tak naprawdę jego skład jest niezmiernie bogaty.

Osocze w warunkach laboratoryjnych jest pozyskiwane poprzez odwirowanie krwi pełnej pobranej na antykoagulant, czyli substancję, która hamuje krzepliwość krwi.  Podczas wirowania na dno probówki opadają elementy morfotyczne czyli wcześniej wymienione erytrocyty, leukocyty itp., a na górze pozostaje ich nośnik, słomkowy płyn czyli właśnie osocze.

Istotną cechą osocza jest, że w białkach, które się w nim znajdują wyróżniamy fibrynogen – nazywany inaczej I czynnikiem krzepnięcia. Prościej mówiąc jest to białko, które ma wpływ na powstawanie skrzepu.

Funkcją osocza, oprócz tej oczywistej – transportowej, jest utrzymywanie stałości środowiska wewnętrznego, czyli utrzymywanie równowagi naszego wnętrza np. równowagi kwasowo-zasadowej, ciśnienia onkotycznego [bardzo ogólnie mówiąc: prawidłowa różnica białek, głównie albuminy, między osoczem (większe stężenie), a płynem międzykomórkowym (mniejsze stężenie)] czy temperatury.

Z osocza wykonuje się np. badania koagulologiczne (parametry krzepliwości), często zlecane przez lekarzy przed zabiegami, takie jak PT (czas protrombinowy), aPTT (.czas kaolinowo-kefalinowy) , fibrynogen, a także D-dimery (produkty rozpadu fibryny).

Osocze ma ogromne zastosowanie jako produkt leczniczy. Pobrane od dawcy, może być przetaczane pacjentom z masywnymi krwotokami. Z produkt krwiopochodnego jakim jest świeżo mrożone osocze (FFP) można pozyskiwać inne substancje służące jako „leki” np.  czynniki krzepnięcia i podawać je pacjentom ze skazami krwotocznymi takimi jak hemofilia czy choroba von Willebranda, albuminę i stosować ją u pacjentów w stanach niedoboru białek, immunoglobuliny, które podawane są przy profilaktyce konfliktu serologicznego (Rh; matka-dziecko) lub dla pacjentów z chorobami immunologicznymi oraz w celu zapobiegania chorobom zakaźnym jak np. osocze ozdrowieńców w przypadku koronawirusa. *

Surowica, można powiedzieć, że jest składową/pochodną osocza.

W warunkach laboratoryjnych pozyskuje się ją poprzez odwirowanie krwi odstanej, pobranej na probówkę suchą, czyli bez żadnych substancji lub na probówkę zawierającą koagulant tj. środek przyspieszający krzepnięcie krwi. W takiej probówce, jak można się domyślić, powstaje skrzep, który wiąże elementy morfotyczne oraz białka krzepnięcia. Po odwirowani skrzep ten znajduje się na dole probówki, na górze zaś znajduje się płyn podobny do osocza pozbawiony fibrynogenu oraz czynników krzepnięcia. 

Surowica tak jak osocze ma bardzo bogaty skład. Służy do większości badań biochemicznych tj. min. jonów, enzymów czy hormonów. 

Surowica ma również zastosowanie lecznicze. Znane jest stosowanie surowicy w stanach nagłych, kiedy organizm nie jest w stanie sam, odpowiednio szybko, wyprodukować przeciwciał przeciwko atakującym go patogenom np. w przepadku ukąszenia jadowitych zwierząt, zatruciu jadem kiełbasianym czy przy niektórych infekcjach (np. tężec czy błonica).  Surowica bowiem zawiera dużą dawkę przeciwciał przeciw konkretnemu patogenowi. 

W stosowaniu surowic występują czasami objawy niepożądane, dlatego coraz częściej odchodzi się od stosowania surowic na rzecz immunoglobulin.

_____________________________________________________

*Osocze można oddawać podobnie jak krew w Regionalnych Centrach Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa. Sprawdźcie na stronie najbliższego sobie Oddziału RCKiK ☺